Đến nội dung
ĐÈN SÂN KHẤUKịch nói Sài Gòn

Tự tin trên sân khấu: Cách rèn luyện và lỗi người mới hay gặp

Tự tin trên sân khấu không phải thứ có sẵn từ khi sinh ra. Lần đầu bước ra sân khấu, gần như ai cũng run: tay lạnh ngắt, không biết chân nên đặt ở đâu, đầu óc trống trơn đúng lúc cần nhớ câu thoại. Tôi từng chứng kiến chuyện này thường xuyên, từ những bạn trẻ chưa từng diễn đến cả nghệ sĩ có nhiều năm kinh nghiệm. Trong bài này, tôi sẽ nói rõ tự tin trên sân khấu thực chất là gì, rèn luyện bằng cách nào, và những lỗi người mới nên tránh ngay từ đầu. Nếu bạn đang chuẩn bị cho buổi diễn đầu tiên, đọc hết bài sẽ giúp bạn có một lộ trình rõ ràng hơn.

Tự tin trên sân khấu thực chất là gì?

Nói đơn giản, đó là khả năng làm chủ cơ thể, giọng nói và cảm xúc khi đứng trước khán giả. Tự tin không đồng nghĩa với việc hết hồi hộp. Bạn vẫn sẽ hồi hộp, chỉ khác là cảm giác ấy không còn kéo bạn ra khỏi nhân vật.

Tự tin cũng khác hẳn với sự thoải mái giả tạo. Người cười cợt quá đà, nói to bất thường hay làm bộ bất cần thường đang che giấu nỗi lo. Khán giả nhận ra rất nhanh. Khi họ thấy diễn viên không thật, họ sẽ không còn tin vào nhân vật nữa.

Các nghệ sĩ kỳ cựu cũng có lúc run. Họ không hết hồi hộp mà học cách để sự hồi hộp làm việc cho mình, thay vì phá hỏng buổi diễn. Đó mới là khác biệt thật sự giữa người mới và người đã quen sân khấu.

Vì sao diễn viên mới dễ mất bình tĩnh?

Có hai biểu hiện quen thuộc: quên lời và nhìn xuống sàn. Quên lời là nỗi sợ lớn nhất, bởi một khoảng lặng vài giây trên sân khấu có cảm giác dài như cả thế kỷ. Còn nhìn xuống sàn là cách người ta vô thức trốn khỏi khán giả.

Có lần tôi tổ chức một buổi diễn thử cho nhóm bạn trẻ chưa từng đứng trên sân khấu. Một bạn nữ quên thoại ngay câu mở đầu. Bạn đứng im, mặt đỏ bừng, mắt dán xuống đất. Đạo diễn không quát, chỉ bảo bạn nhìn về phía cuối phòng và nói lại câu đầu tiên bằng giọng bình thường. Chỉ một câu đó đã kéo bạn trở lại vai diễn.

Phản ứng của cơ thể khi hồi hộp khá dễ nhận biết: nhịp tim nhanh, hơi thở ngắn ở ngực, giọng cao và run. Khi đã biết trước những dấu hiệu này, bạn có thời gian xử lý trước khi nó lan ra cả buổi diễn.

Nền tảng kỹ thuật: hơi thở và giọng nói

Hơi thở là điểm xuất phát của mọi thứ. Khi căng thẳng, người ta thường thở nông ở ngực, vai nhấc lên và giọng bị kẹt trong cổ. Thở bằng bụng giúp hơi đi xuống sâu hơn, từ đó giọng vững vàng hơn.

Luyện thở bụng khá đơn giản. Nằm ngửa, đặt tay lên bụng, hít vào bằng mũi sao cho bàn tay nhô lên theo bụng, rồi thở ra chậm qua miệng. Chỉ cần vài phút mỗi buổi sáng, cơ thể sẽ dần quen với nhịp thở ấy.

Phát âm và nhịp điệu cũng cần được luyện có chủ đích:

  • Đọc to một đoạn văn thật chậm, mỗi chữ tròn đầu.
  • Đọc lại nhanh hơn một chút nhưng vẫn rõ ràng.
  • Ghi âm rồi nghe lại để nhận ra chỗ nuốt chữ hay ngắt nhịp sai.

Với người mới, nên dành khoảng 15 đến 20 phút mỗi ngày cho hơi thở và phát âm. Sự đều đặn quan trọng hơn nhiều so với việc tập thật lâu một lần rồi bỏ quên cả tuần.

Rèn luyện qua quy trình chuẩn bị

Hãy đọc kịch bản nhiều lần, đừng chỉ học thuộc lòng. Hiểu nhân vật muốn gì, sợ điều gì và vì sao lại nói câu ấy. Khi nắm được động cơ, lời thoại sẽ tự nhiên hơn và bạn bớt phải nhớ máy móc.

Tập trước gương để nhận ra mình đang biểu hiện gì qua nét mặt và tay. Sau đó, thử diễn cho vài người xem thật, dù chỉ là bạn bè. Quay video rồi tự xem lại là cách đánh giá khách quan nhất, dù lúc đầu bạn sẽ thấy hơi ngượng.

Tổng duyệt nên làm trong điều kiện gần giống thật: cùng ánh sáng, cùng không gian, mặc đúng trang phục. Tôi từng thấy nhiều trường hợp diễn viên tập ở nhà bằng đôi giày mới mua, lên sân khấu mới phát hiện bước đi hoàn toàn khác, làm mất nhịp di chuyển của cả cảnh.

Các cách vượt cảm giác hồi hộp

Có thể chia thành hai hướng chính. Hướng thứ nhất là kỹ thuật cơ thể: hít thở, thả lỏng vai và hàm. Hướng thứ hai là đổi cách nghĩ về chính mình trước khi bước ra.

Kỹ thuật cơ thể cho kết quả nhanh và cảm nhận rõ. Thở chậm vài nhịp là tim bớt đập gấp. Nhược điểm là nó chưa chạm tới gốc rễ của lo lắng.

Tự nhắc bản thân giúp đổi cách nghĩ, nhưng nếu lặp đi lặp lại những câu chung chung như “mình rất giỏi” trong khi trong lòng không tin, nó dễ thành phản tác dụng. Câu nào có căn cứ thì hiệu quả hơn, chẳng hạn “mình đã tập câu này năm lần rồi”.

Khi nào nên tập trung vào nhân vật? Khi bạn đã thuộc kỹ thuật và đang bị cuốn theo cảm xúc của chính mình. Khi nào nên tập trung vào kỹ thuật? Khi bạn đang bận lo giọng nhỏ hay đứng không vững. Hai hướng này nên đan xen thay vì tách rời.

Ánh nhìn và ngôn ngữ cơ thể

Đừng nhìn chằm chằm vào một điểm duy nhất, vì điều đó khiến khán giả thấy bạn đang sợ hãi. Hãy chia khán giả thành vài khu vực: bên trái, giữa, bên phải và cuối phòng. Lần lượt đưa mắt qua từng khu, giữ ánh nhìn vài giây rồi chuyển sang khu khác. Cách này giúp cả phòng cảm thấy được chú ý mà bạn không bị choáng ngợp.

Tư thế đứng nên vững, hai chân rộng bằng vai và trọng lượng dồn đều. Vai thả xuống, bàn tay buông tự nhiên, không nắm chặt. Nếu thấy tay chân thừa thãi không biết để đâu, đó là dấu hiệu bạn đang căng thẳng.

Chuyển động cũng cần có chủ đích. Chỉ di chuyển khi nhân vật đổi ý hoặc đổi vị trí trong cảnh. Dừng lại đủ lâu trước câu quan trọng để khán giả kịp theo dõi. Tránh lắc người hay đưa tay liên tục, vì điều đó làm lời thoại mất trọng tâm.

Ánh nhìn và cử chỉ tưởng nhỏ nhưng quyết định phần lớn cách khán giả cảm nhận nhân vật. Một cái nhìn đúng lúc còn có sức nặng hơn cả một đoạn thoại dài.

Xử lý khi mắc lỗi giữa chừng

Quên thoại có thể xảy ra với bất kỳ ai, và cách bạn xử lý quan trọng hơn việc có quên hay không. Đừng dừng hẳn. Hãy nói một câu nối lại mạch cảm xúc, hoặc chuyển sang một hành động của nhân vật để có thêm thời gian nhớ lại. Khán giả thường không biết bạn quên, trừ khi bạn tỏ ra hoảng loạn.

Sự cố kỹ thuật như mất tiếng hay đèn tắt cũng vậy. Giữ nét mặt bình thản, đứng yên tại chỗ và chờ kỹ thuật viên xử lý. Khán giả thường thông cảm nếu thấy diễn viên không hoảng loạn.

Tôi từng xem một buổi diễn mà đèn chính bị chập giữa chừng. Nghệ sĩ đứng yên, buông một câu đùa với khán giả trong bóng tối, cả phòng bật cười rồi cùng chờ. Khi đèn sáng lại, anh vào vai ngay mà không chút gượng gạo. Buổi diễn ấy, khán giả nhớ lâu hơn nhiều buổi diễn suôn sẻ khác.

Sai lầm thường gặp của người mới

Cố gắng quá mức là lỗi phổ biến nhất. Người ta muốn gây ấn tượng nên nói to, cười lớn, diễn quá tay. Kết quả là gượng gạo, và khán giả không còn tin vào nhân vật.

Tập thiếu kỷ luật là lỗi thứ hai. Nhiều bạn chỉ tập khi sắp diễn, rồi hai tuần cuối luyện trong hoảng hốt. Tập đều đặn trong vài tuần sẽ tạo nền tảng vững chắc hơn rất nhiều.

Phụ thuộc vào người khác để lấy tự tin cũng là một rủi ro. Nếu lúc nào cũng cần bạn bè khen mới dám bước ra, bạn sẽ yếu đi khi họ vắng mặt. Hãy tự đánh giá qua video và qua tiến bộ của chính mình.

Lộ trình luyện tập cho người lên sân khấu lần đầu

  • Tuần 1: đọc kịch bản, thở bụng mỗi sáng và ghi âm đoạn thoại. Chưa cần đứng dậy diễn, chỉ làm quen với lời và hơi thở.
  • Tuần 2 và 3: bắt đầu đứng lên, di chuyển trong không gian nhỏ, tập trước gương và quay video. Thử diễn trước một hai người xem.
  • Từ tuần 4: tổng duyệt nhiều lần trong điều kiện gần thật, thử trang phục và đạo cụ thật, tập ít nhất một lần mỗi ngày.
  • Trước đêm diễn: kiểm tra kỹ trang phục, đạo cụ và giờ có mặt. Ăn nhẹ, ngủ đủ, uống nước vừa phải, đến sớm để làm quen với không gian sân khấu.

Câu hỏi thường gặp

Người hoàn toàn chưa có kinh nghiệm có thể tự tin trên sân khấu không?

Hoàn toàn được. Tự tin không phải tài năng bẩm sinh mà là kỹ năng luyện được. Người mới chỉ cần bắt đầu từ hơi thở và duy trì tập luyện đều đặn.

Bao lâu thì cảm giác run giảm đi?

Thường sau vài lần lên sân khấu, cảm giác run giảm rõ rệt. Hồi hộp nhẹ vẫn còn đó, và điều đó không xấu, vì nó giúp bạn giữ được sự tập trung.

Có nên xem buổi diễn của nghệ sĩ khác để học hỏi không?

Nên. Hãy xem một buổi diễn của nghệ sĩ kỳ cựu và để ý cách họ thở, di chuyển và nhìn khán giả. Đừng bắt chước nguyên si, hãy học nguyên lý phía sau.

Làm sao biết mình đã sẵn sàng lên sân khấu?

Khi bạn thuộc lời, biết mình đứng ở đâu, và lỡ quên một câu vẫn biết làm gì tiếp theo, bạn đã sẵn sàng. Đừng chờ đến lúc hoàn toàn hết sợ, vì điều đó hiếm khi đến.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng năm phút thở bụng và đọc to một đoạn thoại. Muốn đi từng bước cụ thể hơn, bạn có thể xem thêm cách tự tin đứng trên sân khấu theo từng bước. Muốn hiểu thêm góc nhìn từ phía khán giả, hãy đọc những lưu ý về diễn viên sân khấu. Nếu muốn luyện bài bản hơn, có thể tham khảo các dạng lớp học diễn xuất ở TP.HCM, hoặc tìm hiểu thêm các khóa đào tạo tại đây.

Bài cùng chuyên mục