Cách tự tin đứng trên sân khấu: hướng dẫn từng bước

Vì sao tự tin trên sân khấu đến từ chuẩn bị, không phải tài năng bẩm sinh

Cách tự tin đứng trên sân khấu là câu hỏi chúng tôi nghe nhiều nhất mỗi khi có học viên mới bước vào lớp. Gần như buổi học nào cũng có người nhỏ giọng hỏi: “Chắc người ta sinh ra đã dạn sân khấu rồi.” Chúng tôi hiểu cảm giác đó. Ngày đầu tiên đứng trên sàn diễn, ai trong đội ngũ cũng từng run.

Nhưng sau nhiều năm đồng hành cùng các diễn viên trẻ, chúng tôi nhận ra phần lớn người đứng trên sàn diễn tự nhiên, thoải mái đều đã chuẩn bị rất kỹ. Họ không bớt hồi hộp đi nhiều. Họ chỉ có điểm tựa để sự hồi hộp không lấn át mình. Điểm tựa ấy đến từ việc hiểu rõ mình sẽ làm gì ở từng giây.

Theo kinh nghiệm của chúng tôi, sự tự tin thường được xây từ ba lớp. Lớp nội dung là bạn biết mình sẽ nói gì. Lớp cơ thể là bạn biết đứng ở đâu, tay để đâu, hơi thở thế nào. Lớp tâm lý là bạn biết cách xử lý khi mọi thứ không theo kế hoạch. Thiếu một lớp, cả ba lớp đều dễ rung lên theo.

Nếu bạn chỉ có một buổi để chuẩn bị, hãy bắt đầu bằng ba việc: thuộc đoạn mở, kiểm tra vị trí đứng trên sàn thật và học cách thở chậm trước khi bước ra. Ba việc này nghe đơn giản, nhưng đủ để đổi cảm giác của bạn ngay trong buổi diễn đầu. Phần dưới đây đi sâu vào từng việc, kèm ví dụ và những lỗi người mới hay mắc phải.

Thuộc đoạn mở và đoạn kết trước, rồi mới tập phần còn lại

Khoảnh khắc đầu tiên trên sân khấu là lúc căng nhất. Mọi ánh nhìn đổ về phía bạn, và đầu óc có thể trống rỗng chỉ trong vài giây. Vì vậy, đội ngũ luôn khuyên học viên thuộc chắc hai đến ba câu mở đầu trước khi tập bất cứ thứ gì khác. Khi những câu ấy đã thành phản xạ, giọng nói của bạn sẽ có điểm tựa ngay từ giây đầu tiên.

Chúng tôi từng hướng dẫn một diễn viên mới vào vai người bán hàng rong. Trong buổi tập đầu, cô ấy run đến mức quên luôn tên nhân vật của mình. Chúng tôi không bắt cô nhớ cả đoạn thoại. Chỉ yêu cầu thuộc đúng câu mở, nói đi nói lại đến khi không cần nghĩ. Đến buổi diễn thật, cô bước ra, cất câu đầu tiên và vào vai gần như ngay lập tức. Từ đó, cô hiểu rằng chỉ cần vượt qua vài giây đầu, phần còn lại sẽ dễ thở hơn nhiều.

Đoạn kết cũng cần được chuẩn bị kỹ không kém. Nhiều người chỉ tập phần giữa, đến lúc kết thúc lại đứng ngẩn ra, không biết nên đi về đâu hay nhìn vào đâu. Hãy tập riêng cảnh kết, luyện cả động tác rời khỏi sàn diễn. Khi xong màn, bạn sẽ có một lối đi rõ ràng, không phải đứng lúng túng giữa ánh đèn.

Làm quen không gian thật thay vì chỉ tập trong phòng kín

Phòng tập nhỏ không cho bạn cảm giác đúng về sân khấu. Khoảng cách từ bạn đến hàng ghế cuối, góc chiếu của ánh đèn, độ sâu của sàn diễn, tất cả đều khác. Có những diễn viên đọc thoại rất rõ trong phòng tập, nhưng khi đứng trên sàn thật, giọng bị nuốt mất ở hàng ghế thứ mười. Đó là lý do chúng tôi luôn nhắc học viên đừng đánh giá giọng mình chỉ qua buổi tập trong phòng.

Nếu có thể, hãy xin phép đứng thử trên sàn diễn trước buổi tổng duyệt. Đứng đúng các vị trí đã đánh dấu, nhắm mắt vài giây rồi mở ra để cảm nhận khoảng cách. Tự hỏi: ánh đèn đang chiếu vào mặt mình hay vào vai? Mình có thấy được người ngồi cuối phòng không? Nếu không có sàn thật, hãy dán băng dính lên sàn phòng tập để tạo các điểm đứng, rồi di chuyển giữa chúng cho đến khi không cần nhìn xuống chân nữa.

Hai lỗi hay gặp nhất là đứng sát mép sân khấu vì sợ hụt chân, và quay lưng với khán giả quá lâu khi đổi cảnh. Lỗi đầu khiến bạn trông thiếu chắc chắn. Lỗi sau làm giọng bị đẩy đi và khán giả mất kết nối với nhân vật. Cả hai đều sửa được bằng luyện tập có chủ đích, không cần kỹ thuật phức tạp.

Hơi thở giữ cho giọng không bị gấp

Khi hồi hộp, người ta thường thở ngắn ở phần ngực trên. Hơi thở ngắn kéo theo giọng gấp, nói nhanh, câu chữ dồn lại và mất độ rõ ràng. Đây là lý do nhiều học viên nghe lại đoạn thu âm của mình và ngỡ ngàng vì giọng nghe như người khác.

Cách đơn giản nhất để kéo hơi thở về đúng chỗ là hít vào bằng bụng. Đặt một tay lên bụng, hít vào sao cho tay được đẩy nhẹ ra, rồi thở ra từ từ khi nói các câu dài. Đội ngũ thường dùng một bài tập rất cơ bản: hít vào đếm bốn nhịp, thở ra đếm sáu nhịp, lặp lại năm lần trước giờ diễn. Chỉ năm phút như vậy đã giúp nhiều học viên bình tĩnh hơn hẳn.

Trên sân khấu, nếu nhận ra mình đang nói quá nhanh, đừng cố nói chậm đột ngột vì sẽ thành gượng gạo. Hãy dừng một nhịp sau mỗi ý. Khán giả sẽ không nghĩ bạn quên lời. Họ thường xem đó là khoảng lặng của người đang suy nghĩ, và điều đó lại làm nhân vật thêm thật.

Tay chân và ánh mắt nên đặt ở đâu khi đứng trên sàn

Đôi tay thường là thứ khiến người mới lúng túng nhất. Khoanh tay trước ngực trông như đang tự bảo vệ mình. Nắm chặt vạt áo cho thấy sự căng thẳng rõ rệt. Đôi tay buông thõng, không biết để đâu, cũng khiến người xem cảm thấy có gì đó chưa ổn. Cách tốt nhất là để tay phù hợp với nhân vật: một người đang bối rối có thể đưa tay lên tóc, một người điềm tĩnh có thể để tay tự nhiên bên hông.

Về ánh mắt, đừng nhìn chằm chằm vào một điểm cuối phòng. Làm vậy khiến bạn trông như đang nhìn xuyên qua khán giả. Hãy lướt nhẹ qua các hàng ghế, từ trái sang phải, từ gần đến xa, như một người đang trò chuyện thật sự với cả căn phòng. Nếu tay vẫn run, bạn có thể cầm một đạo cụ nhỏ có sẵn trong vở, hoặc đặt tay lên bục, lưng ghế để có điểm tựa. Một đạo cụ đúng nghĩa giúp người diễn bớt nghĩ về cơ thể mình và chuyển sự chú ý sang nhân vật.

Tập dưới áp lực và tự xem lại mình

Tập một mình ở nhà là cần thiết, nhưng chưa đủ. Bạn cần một khán giả thật, dù chỉ là người thân hay đồng nghiệp. Hãy diễn trước họ và yêu cầu góp ý cụ thể: đoạn nào nghe không rõ, chỗ nào đứng lệch, lúc nào nhìn xuống sàn quá nhiều. Những nhận xét mơ hồ như “diễn tốt” hay “hơi cứng” không giúp bạn tiến bộ bằng một câu chỉ rõ vị trí và hành động.

Quay video buổi tập là việc nhiều người ngại, nhưng đây thường là cách hiệu quả nhất. Khi xem lại, bạn sẽ thấy những thói quen lúc diễn không hề để ý: gật đầu liên tục, chớp mắt nhiều, đưa tay lên tóc khi đang suy nghĩ. Một học viên của chúng tôi phát hiện mình xoay người về một bên mỗi khi nói câu quan trọng. Chỉ sau hai buổi sửa, phần diễn của cô đã cân bằng hơn hẳn.

Hãy lặp lại việc tập và xem lại cho đến khi phần diễn không còn phụ thuộc vào việc nhớ từng câu. Khi đó, bạn mới thật sự có thể dồn sự chú ý vào nhân vật, vào người đối diện và vào cảm xúc của cảnh.

Lộ trình luyện tập bốn tuần cho người lần đầu lên sân khấu

Dưới đây là lộ trình đội ngũ thường gợi ý cho người chưa từng diễn. Tuần đầu, tập trung thuộc nội dung và đoạn mở, mỗi ngày khoảng hai mươi phút. Đừng cố thuộc hết cùng lúc. Thuộc từng đoạn nhỏ, nói to lên và kiểm tra lại sau một ngày.

Tuần thứ hai, chuyển sang đứng và di chuyển. Nếu có sàn diễn thật thì tốt nhất, không thì dùng băng dính đánh dấu trên sàn phòng tập. Đi từ điểm này sang điểm khác mà không nhìn xuống chân. Tuần thứ ba, diễn trước một nhóm khán giả nhỏ, dù chỉ ba bốn người, và lắng nghe phản hồi. Tuần cuối, tập tổng duyệt đầy đủ, quay video và sửa lại những điểm yếu còn sót.

Lộ trình này không cứng nhắc. Nếu bạn thuộc lời rất nhanh, hãy dành thêm thời gian cho việc di chuyển và ánh mắt. Nếu đứng vững nhưng hay quên lời, hãy quay lại tập từng cảnh một. Điều quan trọng là tập đều đặn, đừng dồn hết vào đêm trước buổi diễn.

Lỗi thường gặp khi lần đầu lên sân khấu và cách xử lý

Quên lời là nỗi sợ lớn nhất của người mới. Khi chuyện đó xảy ra, điều quan trọng nhất là đừng hoảng. Dừng lại một nhịp, hít một hơi và nhìn sang bạn diễn để lấy lại mạch. Trong nhiều buổi diễn, khán giả không hề nhận ra có chuyện, vì người diễn vẫn giữ được thần thái của nhân vật. Hoảng loạn mới là thứ khiến khán giả chú ý.

Run giọng là lỗi thứ hai. Cách xử lý là nói chậm hơn bình thường một chút và chọn một người ngồi xa nhất làm điểm nhắm. Khi nói với người ở xa, giọng tự nhiên vang hơn và đều hơn, vì bạn không còn cố nói nhỏ để tránh ngại ngùng.

Lỗi thứ ba là mất kiểm soát cảm xúc, chẳng hạn quá xúc động hoặc quá lo lắng. Khi rơi vào trạng thái này, hãy tự hỏi nhân vật đang cần gì ở thời điểm đó rồi làm đúng điều ấy. Tập trung vào nhiệm vụ của vai sẽ kéo bạn ra khỏi nỗi lo về bản thân, và đó thường là cách nhanh nhất để lấy lại bình tĩnh.

Chuẩn bị trước giờ diễn để giữ bình tĩnh

Ngủ đủ giấc là điều người mới hay bỏ qua nhất. Một đêm thiếu ngủ khiến trí nhớ kém đi và cảm xúc dễ bùng lên hơn. Đêm trước buổi diễn, hãy đi ngủ sớm, đừng ngồi đọc lại kịch bản đến khuya. Bạn đã chuẩn bị đủ rồi.

Bữa ăn trước giờ diễn nên nhẹ và dễ tiêu. Hạn chế cà phê và đồ uống có caffeine, vì chất này làm tim đập nhanh hơn, tay run hơn và khiến bạn khó ngồi yên trong lúc chờ đến lượt.

Hãy đến nhà hát sớm để làm quen không gian, kiểm tra ánh sáng và âm thanh. Khởi động giọng và cơ thể khoảng mười lăm phút trước khi lên sân khấu. Vài động tác vươn vai, xoay cổ nhẹ và ngân nga vài nốt là đủ để cơ thể chuyển sang trạng thái sẵn sàng mà không bị căng thẳng thêm.

Câu hỏi thường gặp

Người chưa từng diễn có thể tự tin ngay trong buổi đầu không?

Có thể, nhưng thường phải có chuẩn bị đầy đủ. Người mới thường tự tin hơn khi biết chắc nội dung của mình và đã đứng trên sàn thật ít nhất một lần. Đừng đặt kỳ vọng phải hoàn hảo ngay buổi đầu. Hãy xem đó là bước học, và mỗi lần lên sân khấu sẽ dễ thở hơn một chút.

Run sân khấu có hoàn toàn biến mất không?

Gần như không. Ngay cả những nghệ sĩ nhiều năm kinh nghiệm vẫn có chút hồi hộp trước khi bước ra. Khác biệt nằm ở chỗ họ đã học cách biến sự hồi hộp đó thành năng lượng cho vai diễn, thay vì để nó chi phối mình.

Nên luyện tập bao lâu trước buổi diễn đầu tiên?

Với một vai ngắn, bốn tuần luyện tập đều đặn thường là đủ. Với vai dài hoặc nhiều cảnh chuyển, bạn có thể cần lâu hơn. Quan trọng là tập đều mỗi ngày, không dồn hết vào một đêm.

Khi quên lời giữa chừng thì xử lý thế nào?

Dừng một nhịp, hít thở và nhìn sang bạn diễn. Nếu cần, bạn có thể nói ý của nhân vật theo cách của mình rồi quay về mạch chính. Đa số khán giả sẽ không nhận ra, miễn là bạn không tỏ ra hoảng hốt.

Có cần học lớp diễn xuất để tự tin hơn không?

Không bắt buộc, nhưng một lớp học bài bản giúp bạn có hệ thống kỹ thuật thở, cách đứng và cách xử lý cảm xúc. Nếu bạn định theo nghề lâu dài, đây là khoản đầu tư đáng cân nhắc. Bạn có thể tham khảo thêm học diễn xuất ở đâu tại TP.HCM: các dạng lớp và cách chọn để chọn lớp phù hợp với mục tiêu của mình. Khi đã có lớp, việc xem nhiều vở kịch thật cũng giúp bạn học cách đứng và cách kết nối với khán giả nhanh hơn. Nếu bạn muốn xem một vở diễn cụ thể trước khi mua vé, đừng quên cách mua vé xem kịch IDECAF online chuẩn, tránh bị lừa. Và nếu bạn đang làm truyền thông cho chính khóa học của mình, hãy tham khảo dịch vụ SEO từ khóa lên top Google để hiểu cách đưa nội dung đào tạo đến đúng người đang tìm kiếm.