Chuyến đò định mệnh: từ trang văn đến sàn diễn Thiên Đăng
Chuyến đò định mệnh đưa truyện Sang sông của Nguyễn Huy Thiệp đến khán giả kịch nói tại Thiên Đăng. Tôi chú ý cách bản dựng biến những cuộc đối thoại thành chuyện của cả một nhóm người cùng vượt sông. Anh chị thích văn học có thể bắt đầu từ nguồn kịch bản, rồi theo cách diễn viên tạo hình chiếc đò.
Chuyến đò định mệnh bắt đầu từ kịch bản nào?
Nguyễn Huy Thiệp tự chuyển truyện ngắn Sang sông thành kịch bản Đến bờ bên kia. Thiên Đăng dựng tác phẩm dưới sự chỉ đạo của NSND Trần Minh Ngọc. Cần phân biệt tác giả văn học, người chuyển thể và đạo diễn khi đọc tên trên giới thiệu vở.
Theo cuộc phỏng vấn trên Thể thao và Văn hóa ngày 23/10/2024, Trần Minh Ngọc mang kịch bản đến Thành Lộc. Người nghệ sĩ nhận lời vì thích tác phẩm, dù nhận ra thách thức khi đưa lên sàn. Ông Ngọc định hướng việc tập luyện và tiếp nhận góp ý của diễn viên.
Nếu tìm bằng cụm Sang sông Nguyễn Huy Thiệp, anh chị sẽ gặp cả truyện và bài giới thiệu kịch. Tôi gợi ý đọc truyện trước, đánh dấu một đoạn đối thoại mình nhớ. Khi xem, thử nghe xem nhịp nói và khoảng dừng khiến đoạn ấy gợi cảm giác gì khác.
Thông tin về nhà văn có ở Nguyễn Huy Thiệp (Wikipedia). Còn hồ sơ Chuyến đò định mệnh giúp anh chị tra riêng bản sân khấu. Tách hai việc tra cứu sẽ tránh nhầm một nhận xét về truyện thành mô tả của suất diễn.
Những mốc dựng vở trước khi đến Thiên Đăng
Kịch bản từng được dựng trước khi xuất hiện tại Thiên Đăng. Tuổi Trẻ ngày 04/09/2024 nhắc các bản của Anh Tú, Bùi Như Lai và Võ Cẩm Tiên. Tôi chọn ba mốc dưới đây để anh chị hình dung đường chuyển từ văn bản sang các lối diễn khác nhau.
| Mốc | Bản dựng hoặc hoạt động | Người thực hiện |
|---|---|---|
| 2008 | Đến bờ bên kia dự Liên hoan Sân khấu thử nghiệm toàn quốc | Đạo diễn Anh Tú, cố vấn Doãn Hoàng Giang |
| 2022 | Đến bờ bên kia của Đoàn kịch nói Hải Phòng | Đạo diễn Bùi Như Lai |
| Tháng 9/2024 | Bản dựng tại Thiên Đăng, dịp sân khấu tròn một tuổi | Đạo diễn Trần Minh Ngọc cùng ê-kíp Thiên Đăng |
Bảng ghi mốc của tác phẩm, không dùng để chọn ngày mua vé. Khi tìm các bản kịch Sang sông, anh chị nên ghi thêm tên đạo diễn hoặc đơn vị biểu diễn. Cùng chất liệu văn học vẫn có nhiều cách tổ chức không gian và xử lý nhân vật.
Với tôi, chuyển thể mở ra một câu hỏi cụ thể: lời văn sẽ thành hành động thế nào? Người đọc được dừng trang sách, đọc lại, rồi mới đi tiếp. Khán giả ngồi trước sàn diễn cần theo kịp người đang nói, người đang nghe và biến cố vừa xuất hiện.
Cảnh đò được gợi ra bằng động tác và khoảng trống
Trần Minh Ngọc nói với Tuổi Trẻ rằng ê-kíp dùng trình thức để khán giả hình dung chiếc thuyền. Hiểu gần gũi, đó là cách diễn có quy ước, dùng động tác và vị trí để gợi không gian. Anh chị có thể nhìn quan hệ giữa các chỗ đứng trước khi chú ý đồ trang trí.
Tôi sẽ theo dõi một người lên đò rồi nhìn phản ứng của những người đã có mặt. Họ nhích chỗ, ngoảnh lại hay giữ nguyên tư thế? Những câu hỏi ấy giúp mình quan sát cảnh diễn mà không đòi sân khấu phải giống một bến sông thật.
Bài Thanh Niên ngày 25/09/2024 ghi nhận cảnh trí có khói sương, đi cùng lối diễn nhẹ và có tiếng cười. Tôi hiểu lựa chọn ấy là cách giữ vẻ mơ hồ của bến nước. Anh chị thử nhìn đường viền sân khấu khi vùng sáng chuyển, rồi so với cảm giác về khoảng cách.
Cách xem cảnh đò tôi gợi ý là nhìn cả nhóm, kể cả người đang im lặng. Khi một nhân vật nói dài, phản ứng bên cạnh vẫn có thể bổ sung ý nghĩa. Nếu chỉ chăm chú người có thoại, mình dễ bỏ qua cách những người cùng đò tác động lẫn nhau.
Tôi cũng muốn giữ câu hỏi về chuyển động của chiếc đò ở mức anh chị quan sát được. Hướng nhìn, nhịp cơ thể và khoảng trống giữa diễn viên đều là dấu hiệu để theo dõi. Những chi tiết về máy móc dưới sàn cần thông tin kỹ thuật riêng của ê-kíp.
Ê-kíp giữ nhịp giữa người nói và người nghe
NSƯT Thành Lộc diễn nhà thơ, còn NSƯT Hữu Châu đảm nhận nhà sư. Lương Thế Thành vào vai tên cướp; Lê Khánh diễn người mẹ giàu có. Kiều Ngân là cô lái đò, theo bài Thể thao và Văn hóa ngày 03/10/2024.
Bài báo ghi câu chuyện có 11 người cùng chuyến đò. Nhiều thành phần xã hội gặp nhau trong một không gian hẹp, với cách nghĩ và điều lo sợ khác nhau. Tôi thấy đây là điểm thuận lợi để khán giả quan sát va chạm giữa lời nói và cách cư xử.
Một Thế Giới ngày 07/10/2024 nhận xét Thành Lộc có lượng thoại lớn ở vai nhà thơ. Bài viết cũng chú ý Hữu Châu dùng kỹ thuật hát bội khi thể hiện nhà sư. Đặt hai vai cạnh nhau, tôi gợi anh chị nghe nhịp nói rồi nhìn cách nhân vật tiếp nhận lời người khác.
Đối với một vai ít lời, sự chờ đợi cũng cần có nội dung. Tôi thường tự hỏi nhân vật đang đồng tình, bực bội hay tìm cách tránh chuyện trước mắt. Anh chị không cần gọi tên kỹ thuật diễn; chỉ cần chỉ ra động tác nào khiến mình nghĩ như vậy.
Tình huống tên cướp cứu đứa trẻ bằng cách đập chiếc bình là một chi tiết đáng theo dõi. Theo cách đọc của tôi, hành động ấy khiến nhãn tốt, xấu ban đầu trở nên chưa đủ. Khán giả phải xét điều nhân vật thực sự làm khi người khác gặp nguy hiểm.
Phản hồi khán giả và điều nên nghe kỹ
Bản Chuyến đò định mệnh Thiên Đăng đặt nhiều ý nghĩa vào cuộc vượt sông. Trong phỏng vấn tháng 10/2024, Thành Lộc cho biết có khán giả trở lại xem vài lần. Ông cũng nói vở cùng những tác phẩm giàu triết lý của sân khấu bán hết vé ở các suất diễn.
Đó là ghi nhận do nghệ sĩ chia sẻ vào thời điểm phỏng vấn. Tôi không dùng thông tin ấy để suy ra số ghế còn lại hôm nay. Điều đáng chú ý với người chọn vở là có khán giả muốn trở lại để hiểu thêm câu chuyện.
Phản hồi báo chí cũng giúp hình dung nhịp tiếp nhận. Một Thế Giới mô tả sức hấp dẫn đến từ diễn xuất, tiếng cười và cảnh trí, dù tầng nghĩa không dễ nắm hết. Tôi nghĩ anh chị có thể cho phép mình thích một cảnh trước khi giải thích được toàn bộ vở.
Sau buổi xem, thử trao đổi về một lựa chọn cụ thể: ai đã thay đổi cách đối xử với người khác? Nhắc lại tình huống dẫn tới lựa chọn ấy rồi nghe người đi cùng trả lời. Cuộc trò chuyện sẽ rõ hơn việc chỉ hỏi vở sâu sắc đến đâu.
Riêng hình tượng mặt nạ, tôi gợi anh chị giữ hai điều để đối chiếu: vẻ bên ngoài và hành động. Đừng vội chia mọi người thành nhóm thiện hoặc ác ngay lúc bước lên đò. Cứ theo câu chuyện rồi sửa nhận xét ban đầu khi nhân vật làm điều mình không chờ đợi.
Chọn suất và chỗ ngồi cho một vở nhiều đối thoại
Sân khấu kịch Thiên Đăng ở tầng 3, tòa nhà IMC, số 62 Trần Quang Khải. Vở thuộc chính kịch, thời lượng tham khảo 150 phút, tương đương 2 giờ 30 phút. Mức vé tham khảo là 250.000–450.000 đồng; xác nhận lại khi giữ vé.
Tôi sẽ chừa khoảng trống sau suất để không phải vừa nghe thoại vừa lo trễ cuộc hẹn. Với cảnh đông người, hãy hỏi sơ đồ ghế và phần tầm nhìn bị che trước khi chọn chỗ. Ghi rõ hàng, số ghế và giờ có mặt trong xác nhận giúp cả nhóm tránh nhầm.
Ở phía tổ chức, trang bán vé nên đặt tên vở, thời lượng và sơ đồ ghế cạnh từng suất. Khi thuê làm web sự kiện, sân khấu có thể yêu cầu hiển thị đủ các mục này. Người mua cần biết mình đang giữ chỗ nào và phải đến lúc nào.
Việc nên làm trước khi đi xem
- Kiểm tra suất Chuyến đò định mệnh mình chọn, gồm ngày, giờ và dàn diễn viên được công bố. Lịch và giá là thông tin tham khảo, đổi theo suất diễn thực tế.
- Chốt số người, hàng ghế và tổng tiền trước khi thanh toán. Anh chị dành thời gian đọc xác nhận vé, kể cả điều kiện đổi hoặc hủy.
- Đọc một đoạn Sang sông rồi chọn chi tiết muốn quan sát khi xem. Tôi gợi anh chị bắt đầu với cách các nhân vật nhường chỗ và nghe nhau trên đò.
