Học diễn xuất mất bao lâu thì diễn được? Lộ trình thực tế

Nhiều bạn nhắn cho tôi đúng một câu hỏi: học diễn xuất mất bao lâu thì diễn được? Nói ngắn gọn, sau khoảng 3 đến 6 tháng luyện đều đặn, bạn đã có thể diễn một tiểu phẩm gọn gàng mà không run quá mức. Muốn đảm nhận vai chính trong một vở kịch trọn vẹn thì thường cần từ 1 đến 2 năm. Còn nếu theo nghề chuyên nghiệp, con số thường nằm trong khoảng 3 đến 5 năm, kết hợp đào tạo bài bản với thực hành liên tục.

Những con số này chỉ là mốc tham khảo. Đội ngũ chúng tôi từng gặp một học viên chỉ sau 4 tháng đã diễn được tiểu phẩm khá trọn vẹn. Cũng có người học gần 2 năm mà vẫn lúng túng khi phải giữ nhân vật hơn 10 phút trên sân khấu. Vậy điều gì quyết định tốc độ tiến bộ? Phần dưới đây sẽ đi qua từng yếu tố, theo cách chúng tôi vẫn trao đổi với học viên mỗi khóa.

Vì sao không có một con số chung cho mọi người?

Học diễn xuất giống như học bơi. Có người nhảy xuống là nổi, có người phải tập mấy tuần mới thở đều được. Nền tảng của mỗi người khác nhau, nên tốc độ tiến bộ cũng khác nhau. Khi nhận học viên mới, chúng tôi thường quan sát ba điểm xuất phát đầu tiên.

Điểm thứ nhất là giọng nói và hơi thở. Người có giọng rõ và đủ lực thường dễ đưa câu thoại đến hàng ghế cuối của một khán phòng nhỏ. Người nói nhỏ không phải là không học được. Họ chỉ cần thêm thời gian rèn cơ hoành và cách đặt giọng cho đúng chỗ.

Điểm thứ hai là thể lực và sự thả lỏng cơ thể. Một đoạn diễn 15 phút gồm đứng yên, đi lại, ngồi xuống rồi đứng dậy khá mệt nếu cơ thể đang căng cứng. Thả lỏng vai, cổ và hàm là việc người mới nào cũng phải làm trong những buổi đầu.

Điểm thứ ba là khả năng quan sát đời sống. Người hay để ý cách bạn bè cầm ly cà phê, cách họ cười hay ngập ngừng sẽ có sẵn rất nhiều chất liệu để diễn tự nhiên hơn. Quan sát là thứ không cần mua, nhưng ai rèn được nó thì đường đi nhanh hơn hẳn.

Mục tiêu học cũng quan trọng không kém. Diễn cho vui cuối tuần cùng bạn bè, diễn trong câu lạc bộ cộng đồng và diễn để làm nghề là ba đường đua khác nhau. Cùng một người nhưng đổi mục tiêu thì khung thời gian cũng sẽ đổi theo.

Yếu tố cuối cùng là thời gian luyện tập thực tế mỗi tuần. Một học viên tập ba buổi mỗi tuần, mỗi buổi 90 phút, thường tiến nhanh hơn người đăng ký cả năm học nhưng chỉ đến lớp đều một buổi mỗi tháng. Số năm học không quyết định bằng số giờ tập có chất lượng.

Lộ trình nghiệp dư: sáu tháng đầu trông như thế nào?

Đây là lộ trình chúng tôi thường gợi ý cho người đi làm ban ngày, học buổi tối trong tuần và tập thêm vào cuối tuần. Lộ trình chia làm ba giai đoạn, mỗi giai đoạn có một trọng tâm riêng.

Giai đoạn 1 (tháng 1 đến 2) chủ yếu là xây nền. Bạn sẽ tập hơi thở bằng cơ hoành, phát âm chậm từng chữ và học cách thả lỏng vai, cổ, hàm. Nghe có vẻ không liên quan đến diễn, nhưng cơ thể căng thì nhân vật cũng căng theo, và khán giả nhìn ra ngay. Đây cũng là lúc bạn làm quen với không gian sân khấu và học cách đứng yên mà không thấy lúng túng tay chân.

Giai đoạn 2 (tháng 3 đến 4) bắt đầu có tiểu phẩm ngắn từ 3 đến 5 phút. Phần khó nhất của giai đoạn này là phản ứng tức thời. Bạn nói một câu, bạn diễn đối diện phải đáp lại đúng lúc, không chờ đến khi mình nghĩ xong câu thoại. Làm việc với bạn diễn là kỹ năng tách người học nghiệp dư nghiêm túc khỏi người chỉ biết đọc thuộc lòng lời thoại.

Giai đoạn 3 (tháng 5 đến 6) là diễn một đoạn kịch hoàn chỉnh trước khán giả nhỏ, thường là bạn bè, người thân hoặc chính các học viên trong lớp. Lần đầu diễn trước người lạ, nhiều bạn thấy mình quên thoại giữa chừng. Đừng nản. Đó là dữ liệu quý giá nhất để biết cần luyện thêm phần nào.

Cường độ tập theo từng mốc có thể hình dung như sau. Tháng đầu thường nhẹ nhàng, hai buổi là đủ để cơ thể quen dần. Sang tháng thứ ba, lịch tập đông hơn vì tiểu phẩm cần thời gian dựng và sửa. Đến tháng thứ năm, ba buổi mỗi tuần với thời lượng dài hơn giúp bạn chạy trọn một đoạn kịch mà không bị đứt mạch giữa chừng.

Theo nghề chuyên nghiệp cần đi qua những chặng nào?

Nếu bạn định theo nghề, con đường dài hơn và nặng về kỹ thuật hơn nhiều. Một chương trình đào tạo bài bản thường gồm ba nhóm nội dung. Nhóm đầu tiên là phương pháp diễn xuất, giúp bạn hiểu nhân vật được hình thành từ đâu. Nhóm thứ hai là phân tích kịch bản, để tìm động cơ và mục tiêu của nhân vật trong từng cảnh. Nhóm thứ ba là thể hiện nhân vật bằng cơ thể, giọng nói và cả những khoảng im lặng.

Thực hành là phần không thể đi tắt. Một vở diễn chuyên nghiệp thường phải tập dượt hàng chục đến hàng trăm buổi trước khi lên sân khấu. Diễn qua nhiều vở khác nhau, với nhiều đạo diễn khác nhau, sẽ giúp người diễn có kho kinh nghiệm để xử lý những tình huống bất ngờ như mất điện giữa chừng, bạn diễn quên thoại hay khán giả ho giữa cảnh buồn. Những tình huống này không sách vở nào dạy hết được.

Vì sao cần nhiều thời gian đến vậy? Bởi khán giả không chỉ đánh giá kỹ năng, họ còn ghi nhớ hình ảnh và độ tin cậy của một diễn viên. Một người xuất hiện đều đặn, giữ được chất lượng qua nhiều vai khác nhau, sẽ dần có chỗ đứng riêng trong lòng người xem. Chuyện đó không thể đến trong một mùa diễn.

Một bạn trẻ đã đi con đường này ra sao?

Chúng tôi muốn kể một trường hợp cụ thể, không nêu tên đầy đủ để giữ sự riêng tư cho bạn ấy. Bạn vào lớp nhập môn khi đang đi làm văn phòng, đăng ký chỉ vì thích kịch nói từ hồi đi xem các vở diễn ở nhà hát. Lúc đó bạn chưa nghĩ mình sẽ đứng trên sân khấu.

Ba tháng đầu, bạn gần như không dám nhìn thẳng vào bạn diễn khi đọc thoại, lúc nào cũng cúi xuống nhìn kịch bản. Sang tháng thứ tư, bạn tham gia một tiểu phẩm ngắn và lần đầu tiên thấy mình dám dừng lại im lặng ba giây mà không hoảng loạn. Chính khoảng lặng đó làm cảnh diễn có hồn hơn hẳn. Nhìn lại, bạn nói đó là lúc mình bắt đầu tin vào nhân vật thay vì tin vào lời thoại.

Khoảng 14 tháng sau, bạn có vai đầu tiên trong một đoạn kịch ngắn cho buổi giới thiệu nội bộ. Điều bạn học được nhiều nhất không nằm ở kỹ thuật, mà ở việc chấp nhận rằng mình sẽ có lúc sai và biết sửa ngay trong lúc diễn. Chúng tôi thấy đây là bài học mà người học nghiệp dư nào cũng nên ghi nhớ.

Từ câu chuyện này, chúng tôi rút ra một lời khuyên cho bạn đọc. Đừng so mình với người đã học trước sáu tháng. Hãy so mình với chính mình của tháng trước. Với người muốn theo nghề, giai đoạn đầu có thể trông chậm, nhưng đó là lúc bạn đang xây móng cho cả chặng đường dài. Nếu bạn đang cân nhắc chọn lớp, cẩm nang diễn viên nghệ sĩ với 12 kỹ năng vào nghề là gợi ý đáng đọc thêm để hình dung những gì bạn cần chuẩn bị.

Vì sao tập đều đặn lại hiệu quả hơn học dồn?

Cơ thể và giọng nói cần thời gian để thích nghi với yêu cầu mới. Cơ hoành không khỏe lên chỉ vì bạn tập năm buổi liên tiếp trong một tuần rồi nghỉ ba tuần liền. Giống như khi tập gym, cơ thể cần được kích thích đều đặn và có khoảng nghỉ hợp lý thì mới phát triển ổn định. Học dồn thường cho cảm giác tiến bộ nhanh ở những ngày đầu, nhưng rồi cơ thể lại quay về trạng thái cũ khi nghỉ dài.

Diễn thử thường xuyên trước khán giả cũng là một hình thức học. Mỗi lần diễn, bạn nhận được phản hồi về nhịp điệu, độ rõ ràng của câu thoại hay những chỗ người xem bắt đầu mất tập trung. Học dồn thì bạn không có cơ hội điều chỉnh giữa chừng, và lỗi cứ thế lặp lại từ tuần này sang tuần khác mà không ai nhận ra.

Làm sao biết bạn đang tiến bộ đúng hướng? Thường là khi bạn bớt tập trung vào việc mình đang làm gì và bắt đầu nghĩ đến việc nhân vật muốn gì. Bạn thấy thoải mái hơn khi có khoảng lặng trong thoại. Và bạn tự nhận ra lỗi của mình khi xem lại video buổi diễn mà không cần ai chỉ ra.

Những sai lầm nào khiến việc học kéo dài ra?

Sai lầm đầu tiên là học quá nhiều lý thuyết mà ít lên sân khấu. Đọc các tài liệu về phương pháp của Stanislavski rất bổ ích, nhưng lý thuyết không thể thay thế việc đứng trước người khác và nhận phản hồi trực tiếp. Chúng tôi thấy nhiều học viên đọc sách rất kỹ nhưng khi đứng lên diễn thì vẫn cứng đờ, bởi họ chưa có đủ những buổi thực hành.

Sai lầm thứ hai là đổi lớp và đổi thầy liên tục. Mỗi nơi có một cách dạy khác nhau. Bạn nhận được nhiều kiểu hướng dẫn nhưng không kịp tiêu hoá, và cuối cùng nền tảng vẫn chưa vững. Chúng tôi khuyên nên chọn một nơi học phù hợp rồi gắn bó đủ lâu để thấy rõ tiến bộ của mình.

Sai lầm thứ ba là đặt kỳ vọng quá cao trong vài tuần đầu. Người mới thường muốn diễn như một nghệ sĩ có mười năm kinh nghiệm. Khi không đạt được, họ dễ bỏ cuộc giữa chừng. Đặt những mục tiêu nhỏ và đo đếm được sẽ giúp động lực bền hơn nhiều.

Làm sao tự kiểm tra xem mình đã diễn được chưa?

Thước đo đầu tiên là sự tự nhiên. Khi xem lại video, nếu bạn thấy mình đang làm những động tác để cho ra vẻ diễn thì chưa đạt. Người diễn tốt thường trông như đang thật sự suy nghĩ, chứ không phải đang cố nhớ lời thoại.

Thước đo thứ hai là khả năng giữ nhân vật khi có chuyện bất ngờ. Bạn quên thoại, bạn phải nói nhanh hơn dự kiến, hoặc khán giả cười ở một chỗ bạn không ngờ tới. Người đã diễn được sẽ thích nghi, không hoảng và cũng không dừng hẳn lại.

Thước đo thứ ba là phản ứng với bạn diễn. Hãy thử diễn một đoạn ngắn trước người thân rồi hỏi họ có tin vào nhân vật không. Đừng hỏi họ có thích không, vì đó là một câu hỏi khác hoàn toàn.

Khi nào nên học thêm bài bản? Nếu sau 6 đến 8 tháng luyện đều đặn bạn vẫn thấy mình không cải thiện, hoặc bạn muốn chuyển sang hướng nghề chuyên nghiệp, hãy cân nhắc một lớp chuyên sâu hơn.

Chọn lớp học và nơi luyện tập ra sao cho hợp?

Khi tìm lớp diễn viên kịch Sài Gòn, bạn nên hỏi kỹ về lịch học, sĩ số trong lớp và có cơ hội diễn thực tế hay không. Học phí là một yếu tố, nhưng số buổi được diễn trước khán giả thật đôi khi còn quan trọng hơn. Bạn có thể tham khảo thông tin các lớp học diễn viên kịch Sài Gòn để so sánh địa chỉ và mức học phí tham khảo trước khi quyết định.

Đừng chỉ đọc thông tin lớp học trên giấy. Hãy đi xem vài vở diễn để hiểu cách các nghệ sĩ trẻ đang làm việc trên sân khấu. Nếu muốn nhìn một diễn viên trẻ phát triển qua từng vai, bạn có thể theo dõi lịch diễn và hoạt động của Don Nguyễn. Việc quan sát như vậy giúp bạn hình dung rõ hơn con đường mình đang đi.

Câu hỏi thường gặp

Người chưa từng học có thể diễn được sau bao lâu?

Với người chưa có nền tảng nhưng tập đều đặn, khoảng 4 đến 6 tháng là đủ để diễn tiểu phẩm ngắn một cách tự tin. Đừng đặt mục tiêu vai chính trong năm đầu tiên, vì điều đó thường gây áp lực không cần thiết.

Học diễn xuất online có đủ để diễn trên sân khấu không?

Học online giúp bạn nắm lý thuyết và luyện hơi thở, nhưng phản ứng với bạn diễn và cảm giác đứng trước khán phòng thật thì khó học qua màn hình. Chúng tôi khuyên nên kết hợp với ít nhất một lớp thực hành trực tiếp.

Bao nhiêu buổi mỗi tuần là hợp lý cho người đi làm?

Hai buổi, mỗi buổi 90 phút là vừa sức với đa số người đi làm. Điều quan trọng là đều đặn, không nên dồn cả tuần vào một ngày cuối tuần.

Có cần giọng hay ngoại hình đẹp mới học được diễn xuất không?

Không. Giọng nói có thể rèn luyện được, còn ngoại hình càng không phải điều kiện bắt buộc. Điều cần có là khả năng lắng nghe, quan sát và dám thể hiện. Nhiều vai diễn được yêu thích nhất lại thuộc về những người có nét mặt đời thường, gần gũi với khán giả.

Làm sao biết mình nên học nghiệp dư hay theo nghề?

Hãy tự hỏi: bạn có muốn diễn đều đặn hàng năm, sẵn sàng làm việc nhiều giờ và chịu được áp lực không? Nếu câu trả lời là có và sau một năm bạn đã thấy kết quả rõ rệt, đó là dấu hiệu nên cân nhắc đào tạo bài bản. Nếu không, học nghiệp dư vẫn là một cách sống đẹp cùng sân khấu.