Kịch nói và cải lương khác nhau thế nào? Chọn loại hình hợp gu
Không ít khán giả mua nhầm vé chỉ vì hai cái tên nghe na ná nhau trên bảng quảng cáo. Ở Thiên Đăng, tụi tôi gặp câu hỏi này gần như mỗi tuần. Vậy so sánh kịch nói và cải lương khác nhau thế nào? Nói ngắn gọn, kịch nói kể chuyện bằng lời thoại đời thường. Cải lương thì kể chuyện bằng giọng hát và các điệu ca Nam Bộ. Cả hai đều là sân khấu trực tiếp, nhưng cách kể và cách hát khác nhau khá xa.
Vì sao người mới hay nhầm lẫn hai loại hình này
Trên poster và banner, nhiều vở được ghi chung chung là “sân khấu” hay “vở diễn”. Người không rành rất dễ chọn sai. Điểm chung của hai loại là đều có diễn viên, ê-kíp và khán giả ngồi tại chỗ. Khác biệt nằm ở cách câu chuyện được dựng lên.
Có một cách đơn giản để phân biệt khi đọc thông tin vở. Nếu phần giới thiệu nhắc đến ca sĩ, điệu hát hay dàn nhạc cổ truyền, gần như chắc chắn đó là cải lương. Nếu nhắc đến kịch bản, đạo diễn và lối diễn tự nhiên, khả năng cao là kịch nói. Hiểu điều này trước khi mua vé sẽ giúp bạn khỏi ngồi xem mà lòng cứ thấy lạc nhịp.
Gốc gác khác nhau từ đâu
Kịch nói đi theo mô hình kịch phương Tây, nơi lời thoại giữ vai trò trung tâm. Diễn viên nói chuyện như người thật, và kịch bản xoay quanh xung đột giữa các nhân vật. Cải lương thì hình thành ở Nam Bộ, lớn lên từ điệu hò, vọng cổ và đờn ca tài tử ngoài đình, ngoài chợ. Biết gốc gác đó, bạn sẽ hiểu vì sao cải lương luôn đi kèm tiếng đàn và tiếng hát.
Lối diễn: đời thường đối lập với ước lệ
Trên sân khấu kịch nói, diễn viên đi lại, ngồi xuống, cãi vã, khóc cười gần giống ngoài đời. Đạo diễn thường dựng bối cảnh tối giản để khán giả tập trung vào lời thoại và nét mặt. Một vở có thể chỉ có vài chiếc ghế và một chiếc bàn, nhưng vẫn đủ để người xem hình dung ra căn nhà, quán cà phê hay văn phòng.
Cải lương thì mọi cử chỉ đều mang tính ước lệ. Diễn viên vừa đi vừa hát, tay đưa theo nhịp, và cảnh buồn được thể hiện bằng một động tác vuốt áo chậm rãi. Lần đầu xem, bạn có thể thấy hơi cách điệu. Khi quen mắt, bạn sẽ bắt đầu thấy cái đẹp của lối diễn này.
Âm nhạc và lời ca là chỗ khác biệt rõ nhất
Kịch nói dùng nhạc nền và hiệu ứng âm thanh để tạo không khí. Âm nhạc chỉ đỡ thêm cho cảm xúc, không đứng ra kể chuyện. Nhiều vở kịch nói gần như không có phần hát chính.
Cải lương thì ngược lại. Giọng hát là trung tâm, và mỗi điệu như Nam, Xuân, Oán hay Vọng cổ mang một sắc thái cảm xúc riêng. Chính điệu hát quyết định khán giả buồn hay vui ở cảnh đó. Nếu chưa quen tai, vài phút đầu có thể thấy khó nghe. Chuyện đó hoàn toàn bình thường, và sau vài vở bạn thường sẽ bắt đầu thích.
Ai hay đi xem, và không khí trong rạp ra sao
Kịch nói thường hút khán giả trẻ, dân thành thị và những người yêu sân khấu hiện đại. Không khí trong rạp khá gọn, người xem chăm chú nghe thoại và quan sát biểu cảm.
Cải lương có nhiều khán giả trung niên và những người gắn bó với nhạc truyền thống Nam Bộ. Trong rạp cải lương, tiếng vỗ tay có thể vang lên ngay sau một câu vọng cổ hay, và khán giả hòa theo rất tự nhiên. Mỗi loại tạo ra một bầu không khí riêng, không cái nào hơn cái nào.
Chọn loại hình nào hợp với bạn
Nếu bạn thích câu chuyện đời thường, thoại tự nhiên và muốn nhìn rõ cảm xúc diễn viên qua từng ánh mắt, kịch nói là lựa chọn phù hợp. Nếu mê giọng hát, các điệu nhạc và không khí dân gian, cải lương sẽ hợp hơn. Cách chắc ăn nhất là xem thử một vở của mỗi loại rồi tự cảm nhận, vì cảm xúc khi ngồi trong rạp khác hẳn khi đọc phần giới thiệu.
Mẹo cho lần xem đầu tiên
Trước khi mua vé, hãy đọc tóm tắt vở và xem trailer nếu có. Việc này giúp biết vở thuộc loại nào và có hợp gu không. Khi chọn ghế, nên ưu tiên hàng giữa để nghe rõ lời và nhạc, nhất là với cải lương.
Bạn cũng nên tham khảo bài giá vé xem kịch IDECAF bao nhiêu và cách chọn vé phù hợp để hình dung ngân sách trước khi đặt chỗ.
Trải nghiệm xem ở sân khấu nhỏ
Sân khấu nhỏ có một lợi thế rõ rệt: khoảng cách giữa khán giả và diễn viên rất gần. Nhờ vậy, bạn nhìn được biểu cảm khuôn mặt ở cả kịch nói lẫn cải lương. Với cải lương, khi ngồi gần, bạn còn cảm nhận được độ rung của từng điệu hát. Nếu đang phân vân chọn chỗ, bài nên chọn ghế nào khi xem kịch ở sân khấu nhỏ có thêm vài gợi ý thực tế.
Trước khi đi, hãy tra lịch diễn và mua vé qua kênh chính thức để tránh mua nhầm suất hoặc gặp vé giả. Nếu muốn hiểu thêm gốc gác loại hình này, bạn có thể đọc thông tin tổng quan về cải lương trước khi xem vở đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Cải lương có phải là kịch hát không?
Có thể hiểu cải lương là một dạng kịch hát dân tộc, vì câu chuyện được kể chủ yếu qua lời ca và các điệu hát. Tuy vậy, cải lương có hệ thống điệu riêng và lối diễn ước lệ đặc trưng, nên không nên gộp chung với các loại kịch hát khác.
Kịch nói có cần biết nhạc truyền thống để xem không?
Không cần. Kịch nói chủ yếu dựa vào lời thoại và diễn xuất, bạn chỉ cần theo dõi câu chuyện và cảm xúc nhân vật là đủ hiểu vở.
Loại hình nào dễ xem hơn cho người mới?
Với đa số người mới, kịch nói dễ tiếp cận hơn vì lời thoại gần với đời sống. Nếu đã quen nghe nhạc truyền thống, cải lương cũng không khó theo dõi và có thể mang lại nhiều cảm xúc hơn.
Có thể vừa thích kịch nói vừa thích cải lương không?
Hoàn toàn được. Nhiều khán giả tụi tôi gặp thích cả hai, chỉ khác tâm trạng mỗi lần đi xem. Hôm nào muốn nghe chuyện đời thường thì chọn kịch nói, hôm nào muốn tìm lại không khí xưa thì chọn cải lương.