Học diễn xuất cho người mới bắt đầu cần gì? Lộ trình 3 bước

Học diễn xuất cho người mới bắt đầu cần gì là thắc mắc mà đội ngũ chúng tôi nghe gần như mỗi tuần ở lớp. Nhiều bạn đến với một nỗi lo rất cụ thể: mình không có giọng hay, không cao ráo, cũng chưa từng đứng trên sân khấu. Chúng tôi muốn nói ngay từ đầu rằng những thứ đó không quyết định bạn có học được hay không. Điều quan trọng hơn là sự kiên nhẫn và một lộ trình rõ ràng, để bạn biết hôm nay nên tập gì và tuần sau nên làm tiếp điều gì.

Trong nghề, chúng tôi thường nói diễn xuất bắt đầu từ việc lắng nghe trước khi là việc thể hiện. Ba điều cốt lõi đi cùng nhau. Thứ nhất là khả năng lắng nghe người đối diện thật sự. Thứ hai là một cơ thể đủ thả lỏng để phản ứng tự nhiên. Thứ ba là một nhóm người cùng thực hành đều đặn. Bài viết này đi qua từng điều theo đúng thứ tự mà chúng tôi vẫn hướng dẫn học viên mới, kèm những kinh nghiệm rút ra từ nhiều khóa học đã qua.

Trả lời nhanh trước khi đi sâu

Nếu bạn cần câu trả lời ngắn gọn, đó là một khoảng thời gian luyện tập đều đặn mỗi ngày và một nơi để thử sức. Lộ trình của chúng tôi gồm ba bước, đi từ cá nhân ra đến tập thể. Bước đầu là làm quen với cơ thể và giọng nói của chính mình. Bước hai là tìm một lớp vỡ lòng phù hợp với hoàn cảnh. Bước cuối là bước vào một vở tập cùng nhóm để thực hành thật sự trước người khác.

Vì sao người mới hay bỏ cuộc sau vài buổi đầu

Chúng tôi đã thấy không ít bạn nghỉ học ngay tuần thứ hai. Lý do thường không nằm ở năng khiếu. Phần lớn người mới nhầm diễn xuất với việc đọc thoại thật to và rõ. Khi nghe lại giọng mình trong băng ghi âm, họ thấy chẳng khác gì đang đọc báo, và cảm giác thất vọng đến rất nhanh. Diễn xuất thực ra là làm cho người xem tin vào một hoàn cảnh, và điều đó cần thời gian để hình thành.

Kỳ vọng quá nhanh cũng là một nguyên nhân khác. Cơ thể và giọng nói phải mất vài tuần đến vài tháng mới quen với một cách biểu đạt mới. Ai mong sau một buổi học đã diễn được như nghệ sĩ sẽ dễ nản. Còn một nỗi ngại nữa là bị nhìn. Nhiều bạn chỉ dám tập một mình trước gương. Cách này an toàn và không có gì sai, nhưng nó sẽ không bao giờ đưa bạn lên sân khấu.

Bước 1: Khởi động cơ thể và giọng nói mỗi ngày

Đây là bước nền, và cũng là bước bị bỏ qua nhiều nhất. Diễn xuất đi qua cơ thể trước khi đi qua lời thoại. Nếu cổ và vai căng cứng, khán giả sẽ cảm nhận được ngay, dù câu chữ có hay đến đâu. Chúng tôi thường thấy học viên đọc rất đúng nhưng đứng như cái cọc, và chính sự gồng ấy làm mất đi sự thật của nhân vật.

Chúng tôi khuyên bạn dành khoảng 10 đến 15 phút mỗi ngày cho bài tập thở bụng và phát âm. Thở bụng nghĩa là hít vào để bụng phình ra, thay vì nâng vai lên. Cách thở này giúp giọng vững và đủ hơi để nói hết một câu dài mà không bị đứt quãng giữa chừng. Phát âm rõ ràng thì khán giả ngồi hàng ghế cuối vẫn nghe được bạn. Bạn có thể đếm to từ một đến mười trong một hơi, rồi lặp lại với giọng nhỏ dần, để thấy hơi thở của mình đang làm việc.

Bên cạnh đó, hãy thả lỏng cơ mặt, cổ và vai. Xoay vai chậm vài vòng, nhăn mặt thật mạnh rồi thả ra, để cơ mặt quen với việc biểu cảm một cách tự nhiên. Quan sát người xung quanh cũng là một bài tập rất quý. Hãy để ý ánh mắt họ khi nghe một tin bất ngờ, dáng đứng khi chờ đợi, cách ngập ngừng trước khi lên tiếng. Những chi tiết nhỏ ấy chính là nguyên liệu của diễn xuất. Một người đang chờ kết quả xét nghiệm không cần phải nói gì nhiều, chỉ cần đôi tay siết lại là đủ.

Cuối cùng, hãy ghi lại thói quen của chính mình khi nói chuyện. Bạn có hay cúi đầu không? Có hay đưa tay sờ cổ hay chạm vào tóc khi lúng túng không? Biết được điều đó, bạn mới biết mình cần sửa gì. Chúng tôi từng có học viên phát hiện ra mình cứ xoay nhẫn mỗi khi bị hỏi bất ngờ, và chỉ riêng việc nhận ra đó đã giúp họ kiểm soát tốt hơn nhiều.

Bước 2: Tìm lớp vỡ lòng hợp với hoàn cảnh của bạn

Khi đã có thói quen luyện tập, bước tiếp theo là một lớp học có người hướng dẫn. Lớp học giúp bạn tránh những thói quen xấu hình thành ngay từ đầu, vì sửa một thói quen đã ăn sâu thường khó hơn nhiều so với không để nó hình thành. Tuy vậy, không phải lớp nào cũng hợp với người mới, nên bạn cần chọn cẩn thận.

Tiêu chí đầu tiên là giảng viên có kinh nghiệm sân khấu thực tế, không chỉ biết lý thuyết trên giấy. Bạn cứ hỏi họ từng tham gia những vở nào và đóng vai gì. Tiêu chí thứ hai là sĩ số vừa phải. Một lớp quá đông thì giảng viên khó chỉnh riêng từng người, và bạn sẽ chỉ được nhận góp ý một hai lần trong cả buổi. Tiêu chí thứ ba là lịch học dễ sắp xếp, nhất là khi bạn còn đi làm toàn thời gian.

Chúng tôi thường so sánh hai hướng đi phổ biến: lớp buổi tối cuối tuần và khóa ngắn hạn theo đợt. Lớp cuối tuần hợp người muốn học dài hơi và đều đặn, vì thời gian giữa các buổi đủ để bạn tập lại những gì đã học. Khóa ngắn hạn hợp người muốn thử trước khi cam kết lâu dài. Dù chọn hướng nào, bạn nên hỏi trực tiếp về nội dung từng buổi. Nếu cả lớp chỉ ngồi nghe giảng lý thuyết mà ít khi đứng lên diễn, đó là dấu hiệu bạn cần cân nhắc kỹ trước khi đóng tiền.

Muốn hiểu rõ hơn về con đường nghề này, bạn có thể đọc thêm về nghề diễn viên và cách học bài bản. Nếu quan tâm đến bối cảnh sân khấu nơi bạn sẽ được thực hành, bạn cũng có thể tìm hiểu về sân khấu Thiên Đăng, nơi nhiều học viên của đội ngũ chúng tôi đã bắt đầu hành trình của mình.

Bước 3: Bước vào vở tập cùng nhóm để thực hành thật

Đây là bước khiến nhiều người sợ nhất, nhưng cũng là bước quan trọng nhất. Diễn xuất là phản ứng qua lại giữa các diễn viên. Một mình bạn có thể diễn rất đúng trong đầu, nhưng khi có người đứng đối diện, cảm xúc sẽ khác hẳn. Bạn sẽ bất ngờ khi đối phương nói khác đi một chữ và bạn phải phản ứng ngay. Vì vậy, chúng tôi không tin vào việc học một mình trong thời gian dài.

Một vở tập điển hình thường đi qua vài giai đoạn. Đầu tiên là đọc bản, khi cả nhóm cùng ngồi đọc lại kịch bản để hiểu câu chuyện và mối quan hệ giữa các nhân vật. Sau đó là phân vai, đạo diễn chọn người cho từng nhân vật dựa trên giọng, dáng và cảm xúc họ mang lại. Tiếp theo là dựng cảnh, mỗi cảnh được tập lặp đi lặp lại cho đến khi có nhịp. Rồi đến chạy thử, khi cả vở được diễn từ đầu đến cuối. Cuối cùng là nhận góp ý, và đây thường là lúc bạn học được nhiều nhất.

Vai trò của đạo diễn là giúp bạn tìm cảm xúc thật, không phải bắt bạn diễn theo khuôn mẫu có sẵn. Diễn cùng đối tác cũng giúp bạn học cách lắng nghe và phản ứng, hai điều mà sách vở khó dạy được. Cảm giác lúng túng khi diễn lần đầu là hoàn toàn bình thường. Chúng tôi thường nói với học viên rằng sự lúng túng cho thấy bạn đang thật sự đặt mình vào vai. Nó sẽ dần nhẹ đi sau vài buổi tập, khi bạn không còn lo mình đang trông thế nào mà bắt đầu quan tâm đến điều nhân vật muốn.

Chi phí và thời gian tham khảo cho người mới

Bạn nên có một con số thực tế trong đầu trước khi đăng ký. Dưới đây là ba hình thức học phổ biến tại TP.HCM mà chúng tôi thường gặp, cùng mức chi phí tham khảo. Các mức giá này chỉ mang tính gợi ý, thay đổi theo từng trung tâm và từng đợt học, nên bạn cần hỏi kỹ trước khi đóng tiền.

Lớp vỡ lòng buổi tối thường kéo dài vài tháng, mỗi tuần một đến hai buổi. Mức chi phí tham khảo thường dao động từ vài trăm nghìn đến hơn một triệu đồng mỗi tháng, tùy độ dài buổi học và số lượng thực hành. Hình thức này hợp người đi làm muốn học đều đặn. Khóa ngắn hạn kéo dài vài tuần đến một tháng, đơn giá mỗi buổi thường cao hơn nhưng gói gọn, phù hợp để thử trước khi cam kết dài hơi. Tập nhóm theo vở thì thời lượng bám theo tiến độ vở diễn. Chi phí thường thấp hơn nhưng đòi hỏi bạn cam kết thời gian nhiều hơn, và hợp với người đã có nền tảng cơ bản.

Về thời gian, nếu tập đều đặn, bạn thường thấy tiến bộ rõ sau vài tháng. Đừng so mình với bạn học đi trước, vì mỗi người có một điểm xuất phát khác nhau. Hãy so hôm nay với tháng trước của chính bạn. Đó là cách đo tiến bộ công bằng nhất.

Một lưu ý về ngân sách: hãy ưu tiên lớp có nhiều thực hành hơn là lớp có nhiều buổi nhưng toàn nghe giảng. Số buổi không quan trọng bằng số lần bạn thật sự đứng lên diễn trước người khác. Một buổi bạn được diễn ba lần có giá trị hơn ba buổi chỉ ngồi nghe.

Những sai lầm người mới hay gặp khi tự học

Nhiều bạn bắt đầu bằng việc xem video diễn xuất trên mạng rồi bắt chước y nguyên từng động tác. Cách này chỉ cho ra một diễn viên sao chép, chứ không phải người hiểu nhân vật. Bạn cần tự hỏi nhân vật là ai, đang ở hoàn cảnh nào, muốn gì ở người đối diện, và điều gì đang cản trở họ. Chỉ khi trả lời được những câu đó, động tác mới có ý nghĩa thật sự.

Sai lầm thứ hai là diễn quá to hoặc quá nhỏ. Diễn to thường xuất phát từ nỗi sợ bị chê là nhạt. Diễn nhỏ thường đến từ sự ngại bộc lộ cảm xúc. Cả hai đều cho thấy thiếu kiểm soát cơ thể và giọng nói. Chúng tôi hay yêu cầu học viên quay lại video phân cảnh của mình để tự nhìn. Nhiều người bất ngờ khi thấy mình đang diễn quá tay, hoặc ngược lại, gần như đứng im.

Sai lầm thứ ba là không chịu nhận góp ý, luôn cho rằng mình đã đúng. Chúng tôi từng thấy học viên giỏi nhất lớp lại là người hỏi lại nhiều nhất, vì họ hiểu rằng mình vẫn còn điều chưa biết. Người cứng đầu thường đứng yên ở một chỗ rất lâu.

Sai lầm cuối cùng là bỏ cuộc khi chưa thấy kết quả. Giai đoạn đầu thường khó chịu và chậm, và đó là điều bình thường của mọi nghề thủ công. Ai vượt qua được giai đoạn này mới bắt đầu thấy mình tiến bộ, thường là khi bất ngờ nhận ra mình đã quên mất sự gồng cứng ban đầu.

Giữ nhịp luyện tập sau khi kết thúc khóa học

Khóa học kết thúc không có nghĩa là bạn đã xong. Diễn xuất giống một kỹ năng cơ thể, để lâu không luyện sẽ mai một dần. Chúng tôi khuyên bạn lập một lịch luyện tập ngắn mỗi ngày, khoảng 10 đến 15 phút, thay vì chờ một buổi học dài hiếm hoi trong tháng. Đều đặn quan trọng hơn dài lâu, cũng như tập thể dục vậy.

Xem kịch thường xuyên cũng là cách học rất tốt. Ngồi dưới khán phòng, bạn sẽ thấy các diễn viên xử lý nhịp điệu, khoảng lặng và cách đón lời ra sao. Có lần một học viên của chúng tôi nhận ra điều quan trọng nhất trong cả vở không phải là lời thoại, mà là khoảng im lặng ngay trước câu quan trọng. Đó là bài học mà sách vở khó dạy được. Bạn có thể tham khảo thêm cẩm nang lịch diễn tổng hợp để chọn suất xem phù hợp với mình.

Hãy tham gia các buổi đọc kịch hoặc workshop nhỏ để giữ cảm giác sân khấu. Ở đó bạn vẫn có người đối diện, vẫn nhận được góp ý và vẫn được bước vào vai, dù không cần chuẩn bị một vở hoàn chỉnh. Đây là cách giữ lửa rất hiệu quả cho người vừa học xong mà chưa biết đi tiếp đến đâu.

Câu hỏi thường gặp

Người không có năng khiếu có học diễn xuất được không?

Được. Năng khiếu giúp bạn tiến nhanh hơn ở vài giai đoạn đầu, nhưng phần lớn kỹ năng diễn xuất là thói quen lắng nghe, thở, thả lỏng cơ thể và thực hành lặp lại. Những điều này ai cũng học được nếu kiên trì. Chúng tôi từng thấy người ban đầu rất ngại, sau vài tháng lại là người diễn tự nhiên nhất nhóm.

Học diễn xuất mất bao lâu để diễn được một vai hoàn chỉnh?

Tùy vai và tùy bạn. Với người tập đều đặn, một vai ngắn trong vở nhóm thường cần vài tháng để dựng. Một vai dài với nhiều tầng cảm xúc sẽ lâu hơn, đôi khi cả năm, vì nhân vật cần thời gian để lớn lên trong bạn.

Có cần biết đọc kịch bản trước khi đăng ký lớp vỡ lòng không?

Không bắt buộc. Lớp vỡ lòng sẽ dạy bạn cách đọc kịch bản, bắt đầu từ việc xác định nhân vật muốn gì trong từng cảnh. Nếu có thời gian, bạn đọc trước vài vở ngắn sẽ dễ theo hơn, nhưng đừng để việc chuẩn bị làm bạn chùn chân.

Người đi làm bận rộn nên chọn lớp nào để vẫn theo kịp?

Lớp buổi tối cuối tuần thường hợp nhất. Bạn nên chọn lớp có ít nhất một buổi thực hành mỗi tuần và có tài liệu để tự ôn lại khi bận. Đừng chọn lớp quá dày nếu biết mình không đủ thời gian, vì bỏ buổi nhiều sẽ khiến bạn hụt nhịp và dễ nản.

Học diễn xuất có giúp ích gì ngoài việc đi đóng kịch không?

Có. Nhiều học viên của chúng tôi dùng kỹ năng này để thuyết trình tự tin hơn, nói trước đám đông bớt run và hiểu người khác nhanh hơn trong giao tiếp hằng ngày. Đó là những lợi ích bạn cảm nhận được ngay cả khi không bao giờ bước lên sân khấu chuyên nghiệp.